Mãn kinh là gì? Hiểu đúng để chủ động chăm sóc sức khỏe bản thân

Mãn kinh là gì theo y khoa?

Về mặt y khoa, mãn kinh (menopause) được định nghĩa là thời điểm buồng trứng ngừng giải phóng trứng và ngừng sản xuất phần lớn nội tiết tố estrogen, dẫn đến việc kinh nguyệt chấm dứt hoàn toàn.

Theo WHO (2024), một phụ nữ được xác định đã mãn kinh khi không có kinh nguyệt trong 12 tháng liên tiếp mà không do bất kỳ nguyên nhân bệnh lý hay can thiệp y tế nào khác.

Đây là một phần tất yếu trong quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể phụ nữ, đánh dấu việc kết thúc khả năng sinh sản chứ không phải một căn bệnh.

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa “mãn kinh” với “tiền mãn kinh” - đây thực chất là hai giai đoạn khác nhau trong cùng một quá trình chuyển tiếp nội tiết kéo dài nhiều năm.

Hiểu đúng bản chất của mãn kinh giúp phụ nữ bớt lo lắng và chủ động hơn trong việc theo dõi, chăm sóc cơ thể mình khi bước vào giai đoạn này.

Mãn kinh xảy ra ở độ tuổi nào?

Phần lớn phụ nữ trải qua mãn kinh trong khoảng 45-55 tuổi, đây là độ tuổi phổ biến được ghi nhận trên toàn thế giới (WHO, 2024).

Tại Việt Nam, một nghiên cứu trên 369 phụ nữ mãn kinh tự nhiên tại Đà Nẵng cho thấy độ tuổi mãn kinh trung bình là khoảng 49-50 tuổi (Tạp chí Phụ sản, 2023). Con số này khá tương đồng với mức trung bình được ghi nhận ở nhiều quốc gia châu Á.

Độ tuổi mãn kinh có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm:

• Yếu tố di truyền và tiền sử mãn kinh của mẹ, chị em gái trong gia đình
• Thói quen sinh hoạt, đặc biệt là hút thuốc lá (có thể khiến mãn kinh đến sớm hơn)
• Tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể
• Tiền sử phẫu thuật cắt buồng trứng hoặc điều trị ung thư (hóa trị, xạ trị)

Nếu mãn kinh xảy ra trước 40 tuổi, tình trạng này được gọi là suy buồng trứng sớm hoặc mãn kinh sớm, và nên được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ hơn để tìm nguyên nhân.

Quá trình mãn kinh gồm những giai đoạn nào?

Mãn kinh không diễn ra đột ngột mà là một quá trình chuyển tiếp gồm ba giai đoạn chính, thường kéo dài nhiều năm.

Trong giai đoạn tiền mãn kinh, nhiều phụ nữ bắt đầu nhận thấy những thay đổi đầu tiên của cơ thể như chu kỳ kinh thất thường, đôi khi kèm bốc hỏa nhẹ.

Đây cũng là quãng thời gian mà việc lắng nghe cơ thể và tìm hiểu về hành trình thay đổi của cơ thể ở tuổi mãn kinh sẽ giúp phụ nữ chuẩn bị tâm lý tốt hơn cho những giai đoạn tiếp theo.

Mỗi phụ nữ có thể trải qua các giai đoạn này với thời gian và mức độ khác nhau, không có một khuôn mẫu chung áp dụng cho tất cả mọi người.

Nguyên nhân nào dẫn đến mãn kinh?

Nguyên nhân cốt lõi của mãn kinh là sự suy giảm dần chức năng của buồng trứng theo thời gian.

Cụ thể, buồng trứng giảm dần khả năng đáp ứng với các hormone kích thích từ tuyến yên (FSH và LH), dẫn đến nồng độ estrogen và progesterone suy giảm đáng kể (MSD Manual, phiên bản chuyên gia).

Sự sụt giảm nội tiết tố này chính là nguyên nhân đứng sau hầu hết các triệu chứng mà phụ nữ gặp phải trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, từ thay đổi kinh nguyệt đến bốc hỏa, mất ngủ.

Ngoài quá trình lão hóa tự nhiên, mãn kinh cũng có thể xảy ra sớm hơn do một số nguyên nhân khác như:

• Phẫu thuật cắt bỏ hai buồng trứng
• Hóa trị hoặc xạ trị vùng chậu trong điều trị ung thư
• Một số bệnh lý tự miễn hoặc rối loạn di truyền ảnh hưởng đến buồng trứng

Trong những trường hợp này, mãn kinh thường đến đột ngột hơn so với quá trình mãn kinh tự nhiên diễn ra từ từ.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp khi mãn kinh là gì?

Do nồng độ estrogen suy giảm, cơ thể phụ nữ có thể xuất hiện nhiều thay đổi rõ rệt, với mức độ khác nhau ở mỗi người.

Những triệu chứng thường gặp bao gồm:

• Kinh nguyệt không đều rồi thưa dần trước khi ngừng hẳn
• Bốc hỏa và đổ mồ hôi đêm - triệu chứng phổ biến nhất, được ghi nhận ở phần lớn phụ nữ trong giai đoạn này (WHO, 2024)
• Khô âm đạo, có thể gây khó chịu khi quan hệ tình dục
• Rối loạn giấc ngủ, khó vào giấc hoặc hay tỉnh giấc giữa đêm
• Thay đổi tâm trạng, dễ lo âu hoặc cảm giác căng thẳng hơn bình thường
• Giảm ham muốn tình dục

Về lâu dài, việc thiếu hụt estrogen còn có thể ảnh hưởng đến mật độ xương và sức khỏe tim mạch, nên phụ nữ ở giai đoạn hậu mãn kinh cần được theo dõi sức khỏe định kỳ.

Mức độ và thời gian xuất hiện các triệu chứng rất khác nhau giữa từng người, có người gần như không có triệu chứng rõ rệt, có người lại cảm nhận ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hằng ngày.

Làm thế nào để chăm sóc bản thân trong giai đoạn mãn kinh?

Dù không thể ngăn mãn kinh xảy ra, phụ nữ hoàn toàn có thể chủ động chăm sóc cơ thể để cảm thấy dễ chịu hơn trong giai đoạn này.

• Duy trì chế độ ăn cân bằng, giàu canxi và vitamin D để hỗ trợ sức khỏe xương.
• Vận động thể chất đều đặn, phù hợp với thể trạng, giúp cải thiện tâm trạng và giấc ngủ.
• Giữ phòng ngủ thoáng mát, mặc trang phục nhẹ nhàng để giảm khó chịu khi bốc hỏa về đêm.
• Thực hành các kỹ thuật thư giãn như hít thở sâu, thiền hoặc yoga để giảm căng thẳng.
• Ghi chú lại các triệu chứng gặp phải (tần suất, mức độ) để trao đổi cụ thể với bác sĩ khi thăm khám.
• Thăm khám sức khỏe định kỳ để theo dõi mật độ xương, tim mạch và các chỉ số sức khỏe tổng thể.

Những thay đổi nhỏ trong lối sống hằng ngày có thể tạo ra khác biệt đáng kể trong cách cơ thể thích nghi với giai đoạn chuyển tiếp này.

Hình ảnh mang tính chất minh họa 

Kết luận

Mãn kinh là một hành trình tự nhiên mà mọi phụ nữ đều sẽ trải qua, không phải điều gì đáng sợ hay cần che giấu. Hiểu rõ định nghĩa, độ tuổi, các giai đoạn và dấu hiệu của mãn kinh giúp phụ nữ chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của mình. Mỗi cơ thể có cách thích nghi riêng, vì vậy việc lắng nghe bản thân và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế khi cần là điều quan trọng.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo. Vui lòng tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi áp dụng.

Tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá và tư vấn phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.

Nguồn tham khảo

• World Health Organization (WHO). Menopause - Fact sheet, cập nhật 16/10/2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause
• MSD Manual - Phiên bản dành cho chuyên gia. Mãn kinh - Phụ khoa và Sản khoa. https://www.msdmanuals.com/vi/professional/phu-khoa-va-san-khoa/man-kinh/man-kinh
• Tạp chí Phụ sản (VJOG), 2023. Tuổi mãn kinh trung bình và một số yếu tố liên quan ở phụ nữ mãn kinh đến khám tại Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng. https://vjog.vn/journal/article/view/1335
• a:care Abbott Việt Nam. Tuổi mãn kinh - Một hành trình mới của người phụ nữ, TS.BS Lê Quang Thanh. https://www.acare.abbott.vn/tuoi-man-kinh-mot-hanh-trinh-moi-cua-phu-nu/

Bài viết sưu tầm chỉ nhằm mục đích tăng tương tác - Miễn trừ trách nhiệm